Khi làm hồ sơ song ngữ, người ta thường lo nhất về việc dịch danh xưng. Nhưng tên đề tài, tên đơn vị và tên môn học dịch sai còn gây hiểu lầm nhiều hơn — vì chúng chiếm phần lớn nội dung hồ sơ.
Tên đơn vị
- Dùng tên tiếng Anh chính thức nếu đơn vị có — tra trên trang web chính thức của họ, không tự dịch.
- Giữ nhất quán giữa mọi tài liệu của bạn.
- Nếu đơn vị không có tên tiếng Anh chính thức, dịch mô tả và giữ nguyên cách đó mãi.
- Với đơn vị đã đổi tên, dùng tên tại thời điểm bạn công tác và ghi chú.
- Không dịch tên riêng trong tên đơn vị — giữ nguyên.
- Ghi rõ cấp — khoa, bộ môn, trung tâm, viện — vì cấu trúc tổ chức khác nhau giữa các nước.
Tên đề tài luận văn, luận án
Chỗ hay sai nhất, vì tên đề tài học thuật tiếng Việt thường dài và nhiều mệnh đề:
- Dịch để người trong ngành hiểu ngay bạn nghiên cứu gì — không dịch từng chữ.
- Dùng đúng thuật ngữ chuyên ngành trong tiếng Anh, tra trong các bài báo của lĩnh vực.
- Có thể rút gọn nếu tên gốc quá dài, miễn giữ đúng nội dung.
- Bỏ các cụm rườm rà — nhiều tên đề tài tiếng Việt có phần mở đầu mang tính thủ tục.
- Nhờ người trong ngành đọc lại — họ phát hiện thuật ngữ sai ngay.
Tên môn học và học phần
- Dùng tên tiếng Anh chính thức trong chương trình đào tạo nếu có.
- Dịch theo thuật ngữ chuẩn của ngành, không dịch theo nghĩa đen.
- Với bảng điểm, nhiều cơ sở có bản dịch chính thức — xin bản đó thay vì tự dịch.
- Nếu tự dịch, kèm chú thích về số tín chỉ và nội dung chính khi cần.
Tên văn bằng và chương trình
- Ghi tên gốc kèm bản dịch — cách an toàn nhất.
- Nêu rõ bậc học và thời lượng chương trình — người đọc quốc tế dùng thông tin này để hiểu.
- Nêu hình thức đào tạo nếu có ghi trên bằng.
- Không nâng bậc khi dịch — chọn từ nghe cao hơn thực tế là lỗi có hậu quả thật.
Tên đề tài nghiên cứu và dự án
- Nêu cấp đề tài và cơ quan quản lý — thông tin này giúp người đọc hiểu quy mô.
- Nêu vai trò của bạn rõ ràng — chủ nhiệm hay thành viên.
- Nêu thời gian thực hiện và tình trạng — đang thực hiện hay đã nghiệm thu.
- Dịch tên đề tài theo nội dung, không theo từng chữ.
Các lỗi thường gặp
- Dùng công cụ dịch tự động không kiểm tra — thuật ngữ chuyên ngành gần như luôn sai.
- Dịch từng chữ khiến câu tối nghĩa với người trong ngành.
- Không nhất quán giữa các tài liệu — cùng một đơn vị dịch hai kiểu.
- Dịch cả tên riêng.
- Bỏ thông tin quan trọng — thời lượng chương trình, cấp đề tài, vai trò.
- Dịch sao cho nghe hoành tráng thay vì cho chính xác.
Cách kiểm tra bản dịch
- Nhờ người trong ngành đọc — họ phát hiện thuật ngữ sai ngay lập tức.
- Đối chiếu thuật ngữ với các bài báo trong lĩnh vực của bạn.
- Đọc ngược — dịch lại sang tiếng Việt xem có ra đúng ý gốc không.
- Kiểm tra tên đơn vị trên trang chính thức của họ.
- Giữ một bản chuẩn và dùng lại cho mọi hồ sơ.
Với hồ sơ nộp cho cơ quan có thẩm quyền
- Theo đúng yêu cầu về dịch thuật — có thể cần dịch công chứng.
- Hỏi rõ về hợp pháp hoá nếu là giấy tờ nước ngoài.
- Không tự sửa nội dung khi dịch giấy tờ chính thức.
- Giữ bản gốc và bản dịch cùng nhau.
Một điều đáng nhớ
Người đọc hồ sơ song ngữ của bạn không kiểm tra bản dịch có sát nghĩa không — họ chỉ cố hiểu bạn đã học gì và làm được gì.
Vì vậy bản dịch tốt là bản dịch làm điều đó dễ dàng, chứ không phải bản dịch bám sát từng chữ của bản gốc.
Câu hỏi thường gặp
Dịch tên đơn vị thế nào?
Dùng tên tiếng Anh chính thức tra trên trang web của họ, không tự dịch. Nếu không có thì dịch mô tả và giữ nguyên cách đó mãi để nhất quán.
Tên đề tài luận án dài thì dịch sao?
Dịch để người trong ngành hiểu ngay bạn nghiên cứu gì, dùng đúng thuật ngữ chuyên ngành, và có thể rút gọn miễn giữ đúng nội dung.
Bảng điểm nên tự dịch không?
Không nên. Nhiều cơ sở có bản dịch chính thức — hãy xin bản đó thay vì tự dịch.
Lỗi phổ biến nhất là gì?
Dùng công cụ dịch tự động mà không kiểm tra — thuật ngữ chuyên ngành gần như luôn sai. Và dịch sao cho nghe hoành tráng thay vì cho chính xác.
Cách kiểm tra bản dịch?
Nhờ người trong ngành đọc, đối chiếu thuật ngữ với các bài báo trong lĩnh vực, và đọc ngược — dịch lại sang tiếng Việt xem có ra đúng ý gốc không.
