Ghi danh xưng tưởng nhỏ mà không nhỏ: một tấm danh thiếp in "TS.GS Nguyễn Văn A" hay một backdrop hội thảo ghi "Gs-Ts" đủ khiến người trong giới nhíu mày. Trong hồ sơ khoa học, ghi sai còn bị đánh giá về độ chỉn chu.
Bộ quy tắc dưới đây tổng hợp thông lệ chuẩn trong văn bản hành chính và học thuật Việt Nam.
Quy tắc vàng: học hàm trước, học vị sau
Thứ tự chuẩn: [Học hàm].[Học vị] + Họ tên. Ví dụ: GS.TS Trần Văn A; PGS.TS Nguyễn Thị B. Người chưa có học hàm ghi thẳng học vị: TS. Lê Văn C, ThS. Phạm Thị D. Không bao giờ đảo "TS.GS" — học hàm là danh xưng cao hơn về nghi thức nên đứng trước.
Viết tắt chuẩn của từng danh xưng
- GS. — Giáo sư; PGS. — Phó giáo sư.
- TS. — Tiến sĩ; TSKH. — Tiến sĩ khoa học (học vị theo hệ cũ/nước ngoài, cao hơn TS trong cách xếp truyền thống).
- ThS. — Thạc sĩ; CN. — Cử nhân; KS. — Kỹ sư; BS. — Bác sĩ; DS. — Dược sĩ.
- NGND., NGƯT. — Nhà giáo nhân dân, Nhà giáo ưu tú (danh hiệu, thường ghi sau học hàm học vị hoặc dòng riêng).
Dấu chấm, khoảng trắng và các biến thể
Thông lệ phổ biến: mỗi cụm viết tắt có dấu chấm, giữa học hàm và học vị KHÔNG có khoảng trắng (GS.TS), giữa danh xưng và họ tên có một khoảng trắng. Chấp nhận được: GS. TS. Trần Văn A (chấm + cách) trong văn bản trang trọng — quan trọng là nhất quán toàn văn bản. Tránh: GS-TS, Gs.Ts, GSTS.
Trên danh thiếp, slide và giấy mời
- Danh thiếp: danh xưng + họ tên một dòng; chức vụ hành chính (Hiệu trưởng, Trưởng khoa) xuống dòng dưới — không trộn "GS.TS Hiệu trưởng".
- Slide hội thảo: người trình bày ghi đủ danh xưng lần đầu, các slide sau có thể rút gọn họ tên.
- Giấy mời, backdrop: soát danh xưng với chính đương sự hoặc tra danh bạ học giả hocthuat.vn — khách mời rất để ý việc bị ghi thiếu hàm.
- Email chữ ký: danh xưng + tên + đơn vị; tiếng Anh dùng bản quy đổi (xem chuyên mục đối chiếu quốc tế).
Các lỗi kinh điển và cách sửa
- "TS.GS Nguyễn Văn A" → GS.TS Nguyễn Văn A.
- "PGS-TS" → PGS.TS.
- "GS.TSKH.TS" (khai cả hai học vị) → chỉ ghi học vị cao nhất: GS.TSKH.
- Gọi mọi giảng viên là "giáo sư" theo kiểu phương Tây → ở Việt Nam chỉ người được bổ nhiệm GS/PGS mới dùng danh xưng này.
Câu hỏi thường gặp
Người có hai bằng tiến sĩ ghi thế nào?
Ghi một danh xưng TS. (hoặc TSKH. nếu có); lĩnh vực của từng bằng thể hiện trong lý lịch, không nhân đôi danh xưng.
Nghiên cứu sinh ghi danh xưng gì?
NCS + họ tên (kèm ThS. nếu đã có: ThS.NCS Nguyễn Văn A). Chưa bảo vệ thành công thì chưa được ghi TS.
Ghi "Dr." thay TS. trong văn bản tiếng Việt được không?
Không nên trộn ngôn ngữ; văn bản Việt dùng TS., bản tiếng Anh dùng Dr./PhD tương ứng.
Danh hiệu Thầy thuốc nhân dân đặt ở đâu?
Thường ghi sau cụm học hàm học vị hoặc dòng riêng: PGS.TS.TTND hoặc "PGS.TS Nguyễn Văn A - Thầy thuốc nhân dân".